Vječna opsesija Bosnom: Dok je većina u Evropskom parlamentu govorila o abortusu, HDZ nametao temu izbornog zakona u BiH

Evropski parlament je 17. decembra 2025. godine usvojio rezoluciju kojom se daje politička podrška evropskoj građanskoj inicijativi „Moj glas, moj izbor“ (My Voice, My Choice).

Usvojenim dokumentom Parlament poziva Evropsku komisiju da razmotri mogućnost uspostave dobrovoljnog finansijskog mehanizma kojim bi zainteresirane države članice, uz podršku Evropske unije, mogle pomoći ženama koje u svojim zemljama nemaju pristup sigurnom i legalnom prekidu trudnoće da tu medicinsku uslugu ostvare u drugoj državi članici. Predloženi mehanizam ima za cilj prevazilaženje postojećih pravnih praznina na prekograničnom nivou, uz puno poštivanje zakonodavstva države u kojoj se zahvat obavlja.

Rezolucija je usvojena sa 358 glasova za, 202 protiv i 79 suzdržanih. Ovim potezom Evropski parlament nastoji pitanje pristupa prekidu trudnoće izmjestiti iz ideološkog i vrijednosnog sukoba u okvir javnog zdravlja, jednakosti i slobode kretanja unutar Evropske unije, bez zadiranja u nadležnosti nacionalnih zakonodavstava država članica.

Hrvatski eurozastupnici iz HDZ većinski su glasali protiv rezolucije, dok je dio delegacije ostao suzdržan. Iako se njihov stav formalno obrazlaže pitanjem nadležnosti Evropske unije u oblasti zdravstvene politike, politički efekat takvog glasanja je jasan: odbacivanje čak i dobrovoljnog mehanizma solidarnosti ukazuje na ograničenu spremnost da se evropska saradnja primijeni kada se radi o pitanjima reproduktivnog zdravlja.

Važno je precizno naglasiti šta se ovom rezolucijom ne traži. Njome se ne uvodi evropski zakon o abortusu, ne harmoniziraju se nacionalna zakonodavstva i ne prenosi zdravstvena politika na nivo EU. Od Evropske komisije se isključivo traži da razmotri mogućnost uspostave mehanizma solidarnosti za države koje žele učestvovati te da do početka marta 2026. godine obrazloži hoće li i na koji način dalje postupati.

U praktičnom smislu, ovakav mehanizam bio bi posebno značajan za žene iz zemalja u kojima je prekid trudnoće gotovo u potpunosti zabranjen ili ozbiljno otežan, poput Malte i Poljske. Istovremeno, on bi bio relevantan i za države u kojima je zahvat formalno legalan, ali u praksi teško dostupan. Među njima su Italija i Hrvatska, gdje je prekid trudnoće na zahtjev dopušten do desete sedmice, ali je često ograničen visokom cijenom, društvenom stigmatizacijom i učestalim pozivanjem ljekara na prigovor savjesti. Cilj EU inicijative nije izmjena nacionalnih zakona, već ublažavanje posljedica nejednake dostupnosti zdravstvene zaštite koja produbljuje socijalne razlike među građanima.

Način glasanja hrvatskih zastupnika razotkriva jasan politički rascjep unutar Evropskog parlamenta. Dok su zastupnici lijevog centra i Zelenih podržali rezoluciju, jezgro HDZ-ove delegacije bilo je protiv ili suzdržano. Time se pitanje prekida trudnoće ne tretira kao pitanje zdravstvene usluge i dostupnosti, već kao dio šireg vrijednosnog i identitetskog sukoba. Odbijanjem čak i dobrovoljnog mehanizma, fokus se sa konkretnih potreba pojedinaca prebacuje na političku udobnost i ideološko pozicioniranje.

Dan nakon glasanja, 18. decembra 2025. godine, eurozastupnica Željana Zovko obratila se na plenarnoj sjednici u raspravi o 30 godina Dejtonskog mirovnog sporazuma, insistirajući na izmjenama izbornog zakona u Bosni i Hercegovini i pitanjima političkog predstavljanja. Taj vremenski i tematski kontrast dodatno naglašava razliku između konkretnih socijalnih i zdravstvenih pitanja o kojima se raspravlja na nivou Evropske unije i regionalnih političkih prioriteta koji dominiraju djelovanjem dijela hrvatske delegacije.

Usvajanjem ove rezolucije Evropski parlament pokušao je zaobići dugogodišnju institucionalnu blokadu: ako trenutno nije moguće uskladiti zakonodavstva, moguće je graditi finansijsku i institucionalnu infrastrukturu pristupa. Reakcija HDZ-a pokazuje dubok jaz između takvog pragmatičnog pristupa i identitetske politike desnice.

Zbog toga će mart 2026. godine predstavljati važan test, ne samo u pogledu eventualnog prijedloga Evropske komisije, već i u širem smislu – ko će u evropskoj javnosti biti spreman jasno reći da sloboda kretanja podrazumijeva i pravo na pristup medicinskoj zaštiti, a ne isključivo turistička putovanja i tržišnu mobilnost.

About The Author